Phương pháp Khuyến nông có sự tham gia
|
|
Trong vùng Dự án SMNR-CV, sinh kế của các hộ gia đình nông thôn phụ thuộc khá lớn vào việc sử dụng hiệu quả diện tích đất canh tác. Tuy nhiên, đất đai lại là nguồn tài nguyên thiên nhiên khan hiếm, đặc biệt là tại các khu vực vùng núi nơi hầu hết các hộ gia đình chỉ có ít hơn 1ha đất để duy trì các nhu cầu thiết yếu của gia đình họ – với việc tiếp cận thị truờng nhiều hơn – và tạo các sản phẩm thặng dư bán lấy tiền.. Tăng diện tích canh tác không phải là lựa chọn đúng đắn, do trong hầu hết các trường hợp, việc làm này đồng nghĩa với việc lấn sâu vào rừng trên các sườn dốc đứng dẫn đến các hậu quả xấu liên quan đến xói mòn đất đai. Do đó, việc thâm canh sản xuất, tăng sản lượng trong khi vẫn duy trì độ màu mỡ của đất là lựa chọn duy nhất để tăng sản lượng đầu ra và tạo thu nhập cao hơn từ canh tác nông nghiệp. Trong khi các hệ thống tưới tiêu là một giải pháp kỹ thuật cho các vùng đất thấp trong vùng, các hệ thống này lại trở nên không khả thi với các vùng đất cao nơi vấn đề chính vẫn tập trung ở khía cạnh thiếu hiểu biết và thiếu các kỹ thuật tiến tiến trong nông nghiệp của cộng đồng dân cư.
Tương tự hệ thống lập kế hoạch kinh tế - xã hội, hệ thống khuyến nông cũng gặp phải những khó khăn trong việc giải quyết vấn đề cốt lõi ở trên do hệ thống nầy được tổ chức và hoạt động theo hướng tiếp cận từ trên xuống và ít đề cập đến các điều kiện vật chất và thị trường cụ thể của các bên tham gia tại địa phương. Dưới sự chỉ đạo của Trung tâm Khuyến nông quốc gia, Trung tâm Khuyến nông – Khuyên lâm cấp tỉnh là đơn vị chịu trách nhiệm đối với các dịch vụ khuyến nông cộng đồng trong địa bàn tỉnh Quảng Bình. Hệ thống này trải dài xuống cấp huyện (các trạm khuyến nông huyện) và và kết thúc ở cấp xã (với các khuyên nông viên cấp xã). Trọng tâm của “việc cung cấp dịch vụ khuyến nông truyền thống” chính là việc “xây dựng các mô hình và chuyển giao công nghệ kỹ thuật tiên tiến”. Mô hình hoạt động này ít nhiều không quan tâm đến việc tập huấn kỹ thuật và trao đổi kinh nghiệm giữa các nông dân với nhau. Các hướng tiếp cận có sự tham gia của người dân và các đợt tập huấn dựa trên phân tích và dự đoán tình hình thị trường và quan trọng hơn cả là tập huấn dựa trên nhu cầu của người nông dân thông thường không nằm trong hệ thống khuyến nông truyền thống.
|
 |
|
|
Click để phóng to hình
|
Dự án SMNR-CV sau khi tiến hành phân tích sâu về các hệ thống canh tác hiện có trên địa bàn tỉnh Quảng Bình đã áp dụng “Phưong pháp khuyến nông có sự tham gia” (PAEM) – phương pháp này đã được áp dụng tại Dự án Phát triển Lâm nghiệp Xã hội Sông Đà do GFA tiến hành từ năm 1993 đến 2004.
Trong bản in lần thứ nhất của cuốn tài liệu về Phương pháp PAEM do Dự án Lâm nghiệp Xã hội, Dự án Phát triển nông thôn Đắk Lắk và Dự án SMNR-CV cùng phối hợp xuất bản, khái niệm PAEM được miêu tả như một hướng tiếp cận thể hiện cách thực hiện công tác khuyến nông có sự tham gia và lấy người nông dân làm chủ đạo và cách đảm bảo các hoạt động và trao đỏi học hỏi diễn ra ngay trên đồng ruộng của người nông dân. Hướng tiếp cận này dựa trên nguyên tắc người nông dân tiếp thu nhanh nhất thông qua việc tự mình trải nghiệm các kinh nghiệm thực tế. Hướng tiếp cận PAEM thúc đẩy sự trao đổi qua lại giữa các hộ nông dân với các cán bộ khuyến nông nhằm cải thiện tính hiệu quả của quy trình học hỏi lẫn nhau.
Trong gia đoạn đầu của Dự án SMNR-CV, hướng tiếp cận tổng thể của phương pháp PAEM được áp dụng với các điều kiện của khu vực miền Trung Việt Nam và các điều kiện cụ thể của Quảng Bình. Cùng với sự phối hợp chặt chẽ với đội ngũ khuyến nông viên ở cấp tỉnh, huyện và xã, bộ tài liệu về phương pháp PAEM đã được đơn giản hoá và được áp dụng tại vòng một “Tập huấn cho Giảng viên” – tập huấn TOT – với các đối tượng tham dự là cán bộ khuyến nông cấp tỉnh xuống đến cấp xã và chính các khuyến nông viên cấp xã sẽ tiến hành các khoá tập huấn với người nông dân và báo cáo kinh nghiệm cũng như phản hồi của người nông dân lên các cấp cao hơn.
|
|
|
Dựa trên hướng tiếp cận phương pháp PAEM và nhu cầu của người nông dân và song song với việc tổ chức vòng tập huấn đầu tiên, hàng loạt các cuốn tài liệu tập huấn kỹ thuật đã được xây dựng. Các cuốn tài liệu này tập trung vào các chủ đề sau đây:
- Kỹ năng giao tiếp chung của Khuyến nông viên xã
- Kinh tế hộ gia đình
- Kỹ thuật canh tác đất dốc (SALT)
- Kỹ thuật canh tác và Quản lý sâu bệnh tổng hợp (IPM) cho lúa, ngô, sắn, cỏ chăn nuôi, đậu và đậu lạc
- Thú ý và chăn nuôi gia súc và lợn
Các cuốn tài liệu kỹ thuật này đã được các cán bộ khuyến nông cấp xã sử dụng trong quá trình tập huấn thí điểm và được điều chỉnh nhiều lần để phù hợp nhất với nhu cầu và mức độ hiểu biết của người nông dân. Sau đó, các cuốn tài liệu này đã được Sở Nông nghiệp – Phát triển nông thôn ấn hành chính thức đẻ khuyên nông viên các cấp áp dụng trong công tác tập huấn trên địa bàn tỉnh. Trong phần Tải về của trang Web, các tài liệu này được đăng tải với ngôn ngữ tiếng Việt. Các cơ quan, cá nhân quan tâm đến bản tiếng Anh của tài liệu có thể liên hệ với Dự án để biết thêm chi tiết.
|
|
|
|
Click để phóng to hình
|
Song song với việc xây dựng các bộ tài liệu tập huấn phù hợp, Dự án SMNR-CV đã hỗ trợ đội ngũ cán bộ khuyến nông trong việc điều chỉnh hướng tiếp cận liên việc xây dựng các mô hình nông nghiệp theo hướng các mô hình trở nên tương đối nhỏ và đơn giản sao cho bản thân người nông dân có thể nhân rộng các mô hình trên bằng nguồn lực của chính họ. Về mặt thực tế, những thử nghiệm trên đồng ruộng đã được lồng ghép vào các khoá tập huấn kỹ thuật dưới hình thức có lô thửa trình diễn và là địa điểm diễn ra các cuộc tham quan nông dân – nông dân. Toàn bộ hệ thống các hướng tiếp cận cải tiến và có sự tham gia trong khuyến nông tướng đối giống với chương trình “Trường học đồng ruộng của nông dân” do các tổ chức khác (FAO) nhưng được tiến hành với chi phí thấp hơn. Trong bối cảnh ngân sách công dành cho công tác khuyến nông khá hạn hẹp, các tranh luận về kinh phí được xem là nhân tố quan trọng quyết định việc áp dụng rộng rãi phương pháp PAEM cũng như các tác động bền vững của phương pháp này.
Trong khung logic của chuỗi tác động, kiến thức của người nông dân tăng lên sẽ giúp họ cải tiến các biện pháp kỹ thuật trong canh tác, giúp họ tiếp cận với các điều kiện thị trường thay đổi hằng ngày và dần dần giúp họ tăng mức thu nhập của mình. Để kiểm chứng các tác động dự kiến này, phương pháp PAEM đã được bổ sung thêm hệ thống đánh giá tác động theo đó các cán bộ khuyến nông sẽ tiến hành điều tra định kỳ các thông số đánh giá chính sau các đợt tập huấn và sau khi tiến hành thực hiện mô hình thí điểm.
Trong tháng 07/2008, phương pháp PAEM đã được chính thức lồng ghép vào chiến lược dung hoà cấp tỉnh về công tác khuyến nông. Việc áp dụng phương pháp này đã trở thành một điều kiện bắt buộc cho các huyện thành và các xã trong địa bàn toàn tỉnh Quảng Bình.
|
|
|
|
|
|
|
|
)
)
